Sumitsubo

[Schaafnerd]

Hoi allemaal,

Graag deel ik met jullie een van mijn nieuwe handgereedschappen.
Eerder dit jaar kocht ik mijn eerste Japanse houtbewerkingsgereedschap, een Japanse schaaf of Kana. Dit was een opknapper, zoals ik ze het liefste heb.
Onlangs kreeg ik van mijn zus het volgende in mijn handen gedrukt. Ze gaf aan dat ze niet precies wist wat het was maar dat ze had begrepen dat het met japanse houtbewerking te maken had.

Na wat google-lens zoekwerk bleek het al snel te gaan om een Sumi Tsubo/SumiTsubo, een 'kalklijn' pot waarbij je inkt gebruikt in plaats van kalk.
Het wieltje rechts is waar je de lijn oprolt, links in de 'bak' zou de inkt moeten zitten en de lijn komt dan links uit een gaatje.
Zoals hierboven al aangegeven, hou ik er wel van als er nog wat opknapwerk aan moet gebeuren, zo ook bij deze.

Het wieltje miste een asje, ook liep het wieltje vast (was gebroken/gescheurd), aan het uiteinde van de lijn moet een pin zitten, de lak was in zeer slechte staat en er miste natuurlijk de inkt. Ook begreep ik uit diverse youtube video's dat er een soort 'bambu pen' bij hoort (een sumisashi).

Als eerste heb ik het wieltje gerepareerd en een asje toegevoegd (een sateprikker bleek precies de goede diameter). Vervolgens heb ik de laklaag verwijderd en het geheel ingeolied met hardwax oil.


De pin voor het uiteinde van de lijn heb ik gedraaid uit een stukje beuken en een spijker in het uiteinde gelijmd. Gelukkig had een Nederlandse webshop de goede inkt op voorraad en kon ik daar ook een nieuwe lijn kopen (de originele was niet meer in opperbeste staat). In het 'bakje' heb ik simpelweg watten gedaan. Op youtube gaf iemand de tip om eerst watten onderin te leggen, hier wat inkt op te doen. De lijn er overheen te trekken en vervolgens nog een laag watten met inkt zodat de lijn altijd van beide kanten inkt krijgt toegediend. Als laatste stap de nieuwe pin vastgeknoopt aan het eindpunt.
Om het geheel af te maken heb ik zelf een poging gewaagd tot het maken van een sumisashi. Facinerend hoe dit werkt zie vooral ook deze video voor meer info:

.

Ik heb zelf wat bambu in de tuin staan. Deze is zeker niet van het formaat van de video, maar net dik genoeg om een kleine versie te maken. Ook had ik nog nooit met bambu gewerkt, dus weer een mooi excuus om kennis op te doen.

Het facinerende, door het uiteinde van de 'pen' heel vaak heel dun te splijten (tip waar ik zelf achter ben gekomen, pak vooral groene/verse bamboe zodat het geheel nog flexibel is) krijg je een soort capillaire werking waardoor de inkt in de 'pen' wordt gezogen. Ook scherp je het vlakke eind tot een 'mesvorm' om zo een hele dunne lijn te kunnen zetten. De 'achterkant' is een soort kwast voor grovere noteringen op het hout.



Uiteindelijk werkt het geheel fantastisch. Ik ben soms nog wel aan het klungelen waardoor mijn handen helemaal onder zitten met inkt (gelukkig op waterbasis dus gemakkelijk af te poetsen). Maar de lijn werkt erg goed en de 'pen' werkt wonderbaarlijk nauwkeurig en fijn!

 

[kees poortman]

Wat is dat weer een bijzonder verhaal....

 

[Vigier]

Prachtig verhaal hoor! Bij kalklijn denk ik aan zo'n unit in de bouw om een lijntje te trekken om bijvoorbeeld een muurtje ergens te metselen of een lijn in het gras te zetten. Maar hoe wordt dit in (fijne) houtbewerking gebruikt?

 

[teun van bloemendal]

Prachtig verhaal hoor! Bij kalklijn denk ik aan zo'n unit in de bouw om een lijntje te trekken om bijvoorbeeld een muurtje ergens te metselen of een lijn in het gras te zetten. Maar hoe wordt dit in (fijne) houtbewerking gebruikt?

Heb zelf dan geen idee hoe of wat, zeker op het gebied van japans vakmanschap, maar als ik een gokje zou moeten wagen, misschien om dan iedergeval dezelfde doelen te bereiken die u al omschrijft, maar misschien ook wel om dingen te meten? Dat je dan een lijntje zet en die vervolgens gemakkelijker kan opmeten om een aparte hoek? En ook, maar dat lijkt me wel wat ingewikkeld in tegenstelling tot alternatieven, maar ook om eventueel aparte vormen over te zetten? Dat je dan het met inkt geweekte lijn langs de oppervlakte wat je wilt overzetten op iets begeleidt, en dat je dan het voorbeeld weg haalt en het dan via dat lijntje uit kan zagen? Ik heb voor de rest geen enkel flauw gekruid idee erover

 

[Schaafnerd]

Prachtig verhaal hoor! Bij kalklijn denk ik aan zo'n unit in de bouw om een lijntje te trekken om bijvoorbeeld een muurtje ergens te metselen of een lijn in het gras te zetten. Maar hoe wordt dit in (fijne) houtbewerking gebruikt?

Het wordt vooral gebruikt in het grotere werk (wat ik zo kan vinden). Dus om bijvoorbeeld op een (grote) balk een lijn van de ene kopse kant naar de andere te trekken. Wat ik ervan begrijp werken ze jn japan met middenlijnen als referentie, ipv een gevlakte kant zoals we veelal in het westen leren als referentie.
Hier een korte video van yt:

Daarnaast werkt het dus ook gewoon als inktpot voor de “pen”.

 

[Ernest Dubois]

: Ooœ
.Sommige beginnen onze werk - zonder festos - met onbekanten. Dan is een smetlijn noodzakelijk..

 

[0nn0]

Prachtig verhaal hoor! Bij kalklijn denk ik aan zo'n unit in de bouw om een lijntje te trekken om bijvoorbeeld een muurtje ergens te metselen of een lijn in het gras te zetten. Maar hoe wordt dit in (fijne) houtbewerking gebruikt?

Niet deze is voor de timmerman (die huizen en of tempels bouwt)

De sumitsubo wordt gebruikt om rechte lijnen te markeren, vergelijkbaar met een westerse smetlijn/kalklijn
Een zijden draad wordt op een wiel gewikkeld en door een kom (tsubo) geleid.
Terwijl de lijn erdoorheen wordt getrokken, neemt deze inkt op via het kussentje dat uit gaas bestaat gevuld met een soort van geplukt katoen
De lijn kan worden uitgetrokken en op een oppervlak worden aangebracht, waardoor een fijne lijn achterblijft. Sumitsubo's hebben een betekenis die verder reikt dan hun dagelijkse gebruik van "onze kalk lijn"
Sommige zijn versierd met sierlijke houtsnijwerken van bv schildpadden, en worden gebruikt bij ceremonies of als geschenk gegeven.
De sumitsubo kan door de gebruiker zelf gemaakt zijn, dit geeft zijn vakmanschap aan.
Soort hout weet ik even niet meer maar deze is niet standaard verkrijgbaar in Europa.
Het museum van volkenkunde in Leiden heeft deze ook in hun collectie, of ze te zien zijn?


De sumitsubo en sumisashi worden gebruikt samen met de Sashigane (driehoek groot) /makigane (klein) en of Kigata-Jogi
Voor complexe aftekeningen kan er ook eentje met rode kleur gebruikt worden.

Uiteraard is er voor de moderne Japanse timmerman een hedendaagse versie.
De inkt droogt minder snel uit en minder vlekken.

Edit:
linkjes gemaakt naar Dieter Smid en Jimbode Tools

 

[Ernest Dubois]

Bij jouw opknapper ontbreekt iets belangrijk. Die gaten waardoor de lijn past zijn van binnen ruwe en heeft te scherp randen. Omdat jij gewoon draad gebruik en niet de zijden draad die ervoor bedoelde is gaat die snel stuk bij normaal gebruik. In dit zak zie je de oplossing, de wit dop links wat in de gaat past en waardoor de draad loopt.

 

[Ernest Dubois]

Mijn ai knecht Claude heeft mij dit informatief stuck samengesteld.

Sumi Ink Chips for Sumitsubo


Traditional Japanese carbon ink chips for replenishing a sumitsubo ink pot. Makes concentrated chips that dissolve easily in water.


Ingredients

• 1.1 oz lampblack or pine soot (fine carbon black)
• 1/3 oz hide glue (nikawa) granules
• 1/4 cup water (for dissolving glue)
• 1/8 cup water (for mixing carbon).
• 0.071 oz cloves or camphor (optional, as preservative)

Steps

1. Soak 1/3 oz hide glue (nikawa) granules in 1/4 cup water (for dissolving glue) for 30 minutes until the granules absorb the water and swell.
2. Gently heat the bloomed glue in a double boiler — never direct heat — until fully liquid and clear. Do not boil. Keep at around 60°C (140°F).
3. Stir 1.1 oz lampblack or pine soot (fine carbon black) into 1/8 cup water (for mixing carbon), working out all lumps to form a thick, smooth carbon paste. A mortar and pestle helps here.
4. Slowly add the warm liquid glue to the carbon paste, stirring constantly. The ratio should be roughly 3 parts carbon to 1 part glue by weight. Add 0.071 oz cloves or camphor (optional, as preservative) if using, and mix thoroughly.
5. While still warm and workable, knead the mixture vigorously — traditional craftsmen knead for 20–30 minutes. The more you knead, the finer and glossier the ink. The mixture should feel like stiff clay.
6. Press or roll the mixture into small flat chips or short sticks, roughly 1–2 cm each — sized so they fit easily into your sumitsubo reservoir. Work quickly before the glue sets.
7. Place chips on a wooden board in a cool, shaded, well-ventilated area. Dry slowly for 1–2 weeks, turning every day or two to prevent warping and cracking. Do NOT dry in direct sun or near heat.

Notes


To use: Drop 1–2 chips into your sumitsubo’s ink reservoir with a small amount of water and let dissolve for a few minutes before use. Adjust water to get your preferred ink density — thicker for dark bold lines, thinner for finer marks.


Carbon source: Traditional sumi uses shouenboku (pine soot) for a warm brownish-black, or yuenboku (oil soot/lampblack) for a cooler, bluer black. Artist-grade carbon black pigment powder is a modern substitute.


Hide glue ratio: Too much glue and the ink dries stiff and the line thread gums up; too little and the chips won’t hold together. Adjust by feel.


Storage: Dried chips keep indefinitely in a cool, dry place — just like traditional ink sticks.

 

[Schaafnerd]

Hoi @Ernest Dubois , ik had dat dopje inderdaad bij andere voorbeelden online ook al gezien en bedacht mij hetzelfde als dat jij aangeeft (dat de draad snel kapot kan gaan). Ik heb dan ook voor de zekerheid “extra sterk” draad speciaal voor een sumitsubo gekocht (al denk ik voor de meer moderne versie) in de hoop dat dit wat zou schelen. Ook heb ik de gaten zo goed mogelijk ontdaan van ruwheden.
Weet jij toevallig hoe ik aan zon wit dopje kan komen? Ik kon dit nergens vinden online.

Voor de inkt heb ik gewoon kant-en-klare inkt gekocht speciaal voor een sumitsubo, wellicht dat ik ooit nog zelf de inkt ga maken. Maak jij op de foto je eigen inkt? De rode variant?

Edit: ik bedenk mij nu dat ik dit wellicht gewoon even uit de 3d printer kan halen

 

[knotwilg]

Fraai ding!

Uitgangspunt voor een oudhollandse versie?

 

[Ernest Dubois]

.Zo lang je lijn gemaakt is voor sumitsubo is dat het best wat je kan gebruiken omdat het dun is maar gelijktijdig sterk want er komt best wel belasting op bij het smeten. En niet vergeten het zijn twee gaten waar de lijn doorheen gaat en in beide is bescherming nodig.
Ik heb eens bij Van Hier tot Tokyo - VHtT - een oude tansu in slecht conditie gekocht. Toen ik aan het inspecteren was kwam ik bij de geheim compartiment achterin. Daarin laag alles wat je in de foto ziet. Dus, dat ik het pigment (wat trouwens niet rood maar oranje is ) en andere simitsubo onderdelen direct uit Japan heb is toeval. Jij moeten iets verzinnen denk ik. Normaal zijn de doppen uit porcelain gemaakt..

Ernest Dubois