Japanse schaaf opknappen en eerste gebruik

[RVester]

Dat geldt volgens mij voor de metalen westerse schaven waarvan de body gegoten wordt. LIe Nielsen laat die een jaartje buiten rusten voordat ze afgewerkt worden, heb ik eens gezien.
De kanna’s worden gesmeed, dus dat zal anders uitpakken.

Dat gietijzer moet rusten omdat het anders vervormd heb ook gehoord. Maar ik heb ook eens een youtube filmpje gezien over dat nieuwe japanse schaafbodies eerst een jaar in de werkplaats moeten acclimatiseren voordat begonnen kan worden aan de fijnafstelling.

Ik vind het nog steeds het paard achter de wagen spannen om het mes de wig te laten zijn, ipv een aparte wig te maken die de beitel vastzet. Dan blijf je pielen aan je schaafbody naarmate je beitel slijt. Trekken of duwen vind ik eigenlijk een kleiner verschil dan de beitel zichzelf vast te laten klemmen (japans) of het mes met een ander mechanisme vast te klemmen (westers). En eigenlijk is 'westers' meer 'Romeins', want die hadden het bedacht. Hoe dan ook, er zijn mensen heel blij mee. Ik zie wel dat er veel meer kennis is en gedeeld wordt over het afstellen van een japanse schaaf dan over westerse schaven. Bij een japanse schaaf wordt het beitel bed nauwkeurig aansluitend op de beitel geschraapt met roet. Bij een standaard 'restauratie' van een stanley bailey wordt met een lamellenschijf de roest van de kikker verwijderd. Nogal wiedes welke schaaf dan beter schaaft.

 

[Bert Vanderveen]

Dat gietijzer moet rusten omdat het anders vervormd heb ook gehoord. Maar ik heb ook eens een youtube filmpje gezien over dat nieuwe japanse schaafbodies eerst een jaar in de werkplaats moeten acclimatiseren voordat begonnen kan worden aan de fijnafstelling.

Ik vind het nog steeds het paard achter de wagen spannen om het mes de wig te laten zijn, ipv een aparte wig te maken die de beitel vastzet. Dan blijf je pielen aan je schaafbody naarmate je beitel slijt. Trekken of duwen vind ik eigenlijk een kleiner verschil dan de beitel zichzelf vast te laten klemmen (japans) of het mes met een ander mechanisme vast te klemmen (westers). En eigenlijk is 'westers' meer 'Romeins', want die hadden het bedacht. Hoe dan ook, er zijn mensen heel blij mee. Ik zie wel dat er veel meer kennis is en gedeeld wordt over het afstellen van een japanse schaaf dan over westerse schaven. Bij een japanse schaaf wordt het beitel bed nauwkeurig aansluitend op de beitel geschraapt met roet. Bij een standaard 'restauratie' van een stanley bailey wordt met een lamellenschijf de roest van de kikker verwijderd. Nogal wiedes welke schaaf dan beter schaaft.

Ok, dit gaat over de dai, het hout. Dat wordt soms tot tien jaar op stock gehouden voordat het afgemaakt wordt. IK heb een filmpje gezien van een dai-maker die honderden, zo niet duizenden blanks opgestapeld in zijn werkplaats had.

Over het gebruik van een keerbeitel: dat heeft veel te maken met het fenomeen ‘shattering’, dus dat de schaaf gaat hobbelen. Een keerbeitel gaat dat tegen (massa en stabiliteit) en helpt ook om het schaafsel weg te werken..

Gepiel aan de dai? Dat doet de Japanse timmerman voortdurend. Kijk maar hoeveel dunner die van oude vaklui zijn vergeleken met nieuwe. Het bijwerken met papiertjes onder de kanna, nieuwe inlays voor de mond zetten om die weer kleiner te maken, et cetera — nog afgezien van bijstellen en de zool bijwerken en om nog maar helemaal te zwijgen over veelvuldig slijpen van de kanna…

 

[Bert Vanderveen]

En nog een dingetje: van oudsher was ijzer in Japan een kostbare grondstof, die met veel moeite en kosten geproduceerd werd. Niet voor niets is daar het verbinden en construeren verbonden aan het vermijden van spijkers en dergelijke.
Dan is een enkele kanna ook een kwestie van op de portemonnee letten.

(Een Japanse timmerman was vroeger meer dan een jaarloon kwijt aan het opbouwen van zijn basis gereedschap-set. In het Takayama Carpentry Tools Museum in Kobe hebben ze een wand met de gereedschappen die een (tempel)timmerman zo’n beetje gebruikte; dat waren er 213 als ik het me goed herinner. Om die te vergaren had men heel wat meer dan een jaar nodig.)

 

[Bert Vanderveen]

En omdat je je mooie Japanse schaaf correct wilt bewaren, bij deze een artikel hierover, dat trouwens deel uitmaakt van een hele serie over de kanna:

Japanese Handplanes Part 9 – Maintenance & Storage

Preventive Maintenance: Don’t start today by doing yesterday’s work. – Deniece Schofield High-quality handplanes are not cheap, and when you have a good one in good fettle, the ti…

covingtonandsons.com

 

[Handtools only]

Doe zelf tegenwoordig ook veel met japans gereedschap.
Vindt de manier van werken ook wel wat hebben.
Hierbij nog wat info filmpjes.

En deze beste man volg ik ook.

https://www.youtube.com/@thecarpentrylife

 

[Handtools only]

na 1,5 week wachten kon ik dan eindelijk aan de slag met de body (de dai). Deze was dus erg vervormd en verkleurd (eiken hout).
Bekijk bijlage 168472Bekijk bijlage 168473

Als eerste heb ik de houtwormgaatjes gevuld. Door sateprikkers er in te lijmen en daarna af te steken waren ze nagenoeg onzichtbaar
Bekijk bijlage 168475
En vervolgens de zool aangepakt en het schaafijzer opnieuw passend gemaakt

Bekijk bijlage 168476
Hier ben ik echt wel even mee bezig geweest. Als eerst om op te zoeken “hoe het hoort”. Vooral de zool van een japanse schaaf wordt echt anders geprepareerd dan een westerse. Eigenlijk raakt alleen de rand aan de voorkant en vlak voor de mondopening het werkstuk en is de rest “hol”. Door eerst de zool weer vlak te schaven heb ik daarna met een schraapstaal de zool verder afgewerkt.

Bekijk bijlage 168474
Daarna heb ik het gat voor de pin aan 1 kant opgevuld en opnieuw (nu recht) uitgeboord. Zodat de pin weer netjes recht in de dai gestoken kon worden.

Bekijk bijlage 168477Bekijk bijlage 168478Bekijk bijlage 168479Bekijk bijlage 168480
Na heel veel proberen, bijwerken, proberen, bijwerken, etc. Heb ik hem nu echt goed werkend. De schaaf neemt flinterdunne stroken af en glijd echt over het werkstuk. Als laatste stap heb ik de dai nog een laagje Danisch oil gegeven, want het eiken kon wel wat “voeding” gebruiken.

Het werken met een japanse schaaf is echt een nieuwe ervaring en ik zal nog een hoop meer van de nuances moeten leren. Vooral de houding van het naar je toe trekken is even wennen, maar ook wel plezierig. Ook het vast houden van de schaaf is echt anders natuurlijk. Ik merk wel dat het feit dat het zon dikke schaafbeitel is erg plezierig werkt. Hierdoor lijkt de schaaf, zeker bij moeilijk hout, toch echt beter door te schaven en minder te happen dan mijn westerse schaven.

Al met al een erg leuke ervaring en zeker een schaaf die ik vaker ga uitproberen om nog beter bekwaam in te worden. Iemand nog tips waarop te letten?

Mooi geworden.
Ga je veel plezier van hebben.