Wacht even voor je in paniek allerlei ingrepen gaat uitvoeren - de boom die ik op de foto's zie heeft het moeilijk, maar de reactiegroei aan de top laat zien dat die mits wat zorg (en wat geluk met de weersomstandigheden de volgende 2 à 3 jaren) nog heel wat terug kan inhalen.
De voorbije jaren van terugkerende droogte hebben vrijwel alle bomen in onze regio enorm verzwakt. Dit jaar kwam daar nog eens een behoorlijke hitte bovenop. Als ze over genoeg water beschikken, kunnen ze zichzelf voldoende afkoelen door dat water te verdampen, maar dat lukte deze zomer dus niet. Normaal krijgen ze dan van de mycorrhiza's een signaal (dmv abscisinezuur) om de verdamping te minderen of in exterme omstandigheden zelfs te stoppen en bladeren af te stoten. In de cursus die ik geef over bomen hebben we dat op heel wat plaatsen in de eerste helft van augustus kunnen vaststellen. Op heel veel plaatsen - met name in bewoonde omgevingen - ging ook dat niet snel genoeg, waardoor bladeren aan de boom zelf verbrandden; je ziet dan dorre, omgekrulde randen, terwijl het blad in het midden nog groen was.
Als een boom te sterk verzwakt, wordt die gevoeliger voor ziekten, bacteriën, aantastingen door insecten die normaal geen kans krijgen enz... Appelbomen maken zelf flavenoïden en fenolen aan om zich onder meer tegen schimmels te verdedigen (zoek maar eens naar Phloretine). Daar hebben ze wel genoeg water voor nodig en dat heeft deze boom duidelijk niet gehad, waardoor er een (voorlopig nog vrij milde) aantasting door appelschurft ontstaan is (dus afgevallen blad deze keer wél opruimen en afvoeren).
Aan de hand van foto's kan geen volledige analyse gemaakt worden en zonder de directe omgeving te zien al helemaal niet. Bovenaan de kroon zie je nog heel wat blad en dat is goed nieuws. Dat betekent dat de boom nog wat vitaliteit heeft om zelf te proberen zijn fotosynthese actief te houden.
Maar ik zie aan de hand van de reactiegroei lager in de kruin wel dat deze boom het al langer moeilijk heeft om aan genoeg water en voedingsstoffen te geraken. De oorzaak is heel vaak bodemverdichting in de zone onder de kruin van de boom (bv door gemaaid grasveld, paden, loop- en speelzone, aanplant van eenjarigen...), waardoor de symbiose tussen wortels en mycorrhiza's niet meer goed werkt. In combinatie met meststoffen die op grasveld/gazon afgestemd zijn en dus de boom juist tegenwerken verergert dat de situatie.
Voeg daar aan toe dat door te snoeien, je blad wegneemt en dus ook suikerproductie (bomen leven, groeien en herstellen door middel van suikers die door fotosynthese aangemaakt worden en dat gebeurt vrijwel uitsluitend in de bladeren). De boom reageert door waterlot aan te maken (blijkbaar soms ook kattenstaart genoemd, leuk nieuw weetje) - dat zijn snelgroeiende scheuten die terug voor blad zorgen om dringend suikers aan te maken om de boom te helpen overleven. Door die opnieuw weg te snoeien, gaat de boom systematisch zijn reserves aanspreken en uitputten, waardoor die nog meer verzwakt. Veel beter is het om waterlot zachtjes te buigen: maak er lange (katoenen) koordjes aan vast met een zakje zand aan het uiteinde dat je als gewicht op de grond legt, waardoor de scheut min of meer horizontaal komt te staan. Je zal merken dat die bloemknoppen gaat aanmaken en het volgende jaar weldegelijk vrucht gaat dragen (en door het gewicht van de vruchten blijft die daarna ook horizontaal).
De meest optimale manier om deze boom te helpen, is om de bodem onder de kruin terug adem te geven. Eventueel voorzichtig gaten in prikken met een riek (alleen gaten prikken, vooral niet omwoelen), in elk geval bedekken met mulch en compost om het bodemleven terug te activeren. Gebruik vooral "bruin" materiaal, houtige delen van struiken, verhakselde boombladeren enz...
Fruitkwekers zullen je aanraden om de boom drastisch te snoeien en dat is een techniek die goed werkt om jonge, vitale fruitbomen gedurende een aantal jaren veel fruit te laten produceren. Die bomen worden sowieso na een 20-tal jaren vervangen, die hoeven niet lang te blijven leven. Bij een appelboom van deze grootte/leeftijd veroorzaakt dat alleen nog verdere noodgroei die de boom compleet uitput. Ik zou je aanraden om daar minstens drie jaar mee te wachten en pas te snoeien als de boom recupereert (en dan nog alleen zomersnoei zodat de boom de kans krijgt om de snoeiwondes te laten genezen).
Daarnaast:
- Vermijd fungiciden, ze tasten het noodzakelijke leven op de schors aan en regenen dan beetje bij beetje van de boom af. Daar komen ze in de bodem terecht, waar ze de mycorrhiza's doden die de boom in leven houden.
- Blijf alsjeblief ook weg van azijn in de tuin. Azijn tast rechtstreeks de haarwortels en de mycorrhiza's aan, doodt het bodemleven dat de bodem onder de boom juist terug moet reactiveren. Ik heb in juni nog een boomanalyse gedaan van een notenlaar die de helft van zijn stam & takken had laten afsterven omdat de eigenaar van iemand een tip gekregen had om azijn te gebruiken om de kalk van zijn gazon te neutraliseren. Het gaat jaren kosten voor die notenlaar daarvan herstelt (het gazon had nu wel een heel mooi egale kleur: fel geelbruin...).